Overslaan en naar de inhoud gaan
S-blog Een blog van Nationaal
Een blog van De Voorzorg
“Stop met staren. Dank je wel.”
Hannelore Vens (28) werkt als financieel analist, woont samen met haar vriend, zwemt élke dag, gaat geregeld naar feestjes én doet vrijwilligerswerk. “Toch vergeten mensen soms dat ik ook een hoofd heb”, vertelt ze.
Samen 14.12.2018
Hannelore Vens

Meestal gebeurt het een paar keer per dag, soms tientallen keren. Voorbijgangers die op straat stoppen en Hannelore aanstaren. En blijven staren. En blijven staren. En blijven staren.

Hannelore verloor 4 jaar geleden haar benen bij een ongeval. Vandaag loopt ze op protheses en doet ze wat elke frisse twintiger doet: sporten, werken, reizen en plezier maken. Maar ook saaie dingen zoals naar de supermarkt gaan en strijken (zelfs met de glimlach).

Alien

“Dat mensen me op straat even aankijken? Daar heb ik geen probleem mee”, vertelt Hannelore. “Ik begrijp dat ik er wat anders en misschien zelfs ‘futuristisch’ uitzie met mijn 2 metalen benen. Dat kinderen aan de mouw van hun mama of papa trekken en roepen: ‘Kijk, een robot!?’ Dat begrijp ik ook maar al te best.”

“Alleen: sommige mensen bevriezen op straat en blijven je aangapen. Of erger: porren hun partner aan en wijzen mijn richting uit. Ja, soms voel ik me echt een alien. In ons land leren we nochtans van kindsbeen af dat staren en wijzen onbeleefd is.”

“Soms ga ik liever niet de deur uit, dan huilend thuis te moeten komen”

Stress om de supermarkt

“Het zijn heel vaak oudere mensen die me aanstaren. Het is moeilijk te verklaren. Vroeger was het wellicht zo dat mensen met een handicap in een instelling ‘thuishoorden’, terwijl integratie vandaag de norm is. Misschien heeft dat er wat mee te maken?”

“Soms kunnen oudere mensen bijzonder grof zijn. ‘Ocharme, kindje’, hoor je dan wel eens. ‘Gruwelijk.’ Alsof ik niets meer kan. Dat maakt me boos en verdrietig. Het feit dat mensen staren, houdt me geregeld tegen om de deur uit te gaan. Of om naar plaatsen te gaan waar veel volk is. Ik vermijd ook om ‘s namiddags naar de supermarkt te gaan: dan lopen er vooral oude mensen tussen de rekken. Ik ga dan liever niet de deur uit, dan huilend thuis te moeten komen.”  

De advertentie van VFG waarin het probleem van staren aangekaart wordt.

Fascinerend

“Dat kinderen me aanstaren, daar heb ik geen enkel probleem mee. Hoe zou ik zelf als kind zijn geweest als ik voor het eerst iemand met een handicap zag? Als ik niet gehaast ben, roep ik de kinderen bij me. Ze mogen me vragen wat ze willen. En natuurlijk mogen ze ‘eens voelen’ aan mijn prothesen. Dat vinden ze altijd heel fascinerend.”

Hannelore geeft geregeld praatjes in scholen. “En ik ben lid van de Voorleesbende. Het concept is vrij simpel: iemand met een handicap leest wat verhalen voor in de klas en de kinderen mogen honderduit vragen over zijn of haar handicap”, zegt Hannelore. “Ik vind het ronduit fantastisch! De 1ste minuut zijn ze een beetje bang van die ‘robotbenen’. Op het einde verdringen ze elkaar om me een knuffel te geven.”

Beterschap op komst?

“Ik ben hoopvol gestemd dat het staargedrag met de jaren zal beteren. De meeste volwassenen beseffen dat ‘wij’ gewone mensen zijn. En kinderen worden vandaag ook grootgebracht met die overtuiging”, vertelt Hannelore. “Volwassenen kijken meestal kort even en draaien dan hun blik weg om het beeld dat ze zagen te ‘plaatsen’ in hun hoofd. Zo heb ik dat het liefst. Tot slot: als je een vraag hebt, stel ze gerust.”

Lees wat Hannelores grote droom is.

Waarom mensen staren

We weten dat staren ongepast en kwetsend is, maar toch doen we het geregeld. “Mensen staren om verschillende redenen. Je kan staren omdat je verliefd bent. Omdat Michelle Obama plots voor je neus staat. Maar ook omdat je iemand ziet die andere kenmerken heeft dan jij”, vertelt Mark Nelissen, professor emeritus in de gedragsbiologie en auteur van 11 boeken over gedrag.

Opgepast: indringers

“De specifieke reden waarom mensen staren naar een persoon met een handicap? Voor een verklaring moet je heel ver terug in de tijd. Toen de mens nog in stammen leefde, moest je altijd op je hoede zijn voor indringers. Die kon je herkennen aan andere kenmerken, zoals verschillende klederdracht. Op die manier is er evolutionair gedrag ontwikkeld, en dus erfelijk bepaald, om anderen te onderzoeken die zich niet aan ons eigen beeld spiegelen.”

Mark Nelissen, professor emeritus in de gedragsbiologie

“Iemand lang aanstaren is hetzelfde signaal geven als: ‘ik ben dominant’.”

Punkers en nudisten

“Staargedrag is in wezen een gedrag om informatie te verwerven: ‘vormt de persoon die ik zie een gevaar voor mij?’ Dit gedrag herken je ook als je een punker met een veelkleurige hanenkam voorbij ziet komen, een nudist, een non in een habijt … ‘Is die persoon een indringer?’ De informatie analyseren kost tijd en verklaart een stuk waarom mensen langdurig kijken. Een reden waarom ouderen vaker staren ligt ook in het feit dat je op oudere leeftijd angstiger wordt. En meer moeite hebt om nieuwe indrukken te verwerken en te plaatsen.”

Agressief signaal

“Voor mensen met een handicap die aangestaard worden, is het natuurlijk allesbehalve leuk”, besluit Mark Nelissen. “Iemand aanstaren is een agressief signaal, dat ook teruggaat naar ons verre verleden. Iemand lang aanstaren is hetzelfde signaal geven als: ‘ik ben dominant’, ‘ik sta hoger geplaatst’ of ‘let maar op, ik zal je te grazen nemen’.”

Staren is een handicap
De Vereniging voor personen met een handicap (VFG) is een socioculturele vereniging en vrijwilligersorganisatie van en voor mensen met een handicap. VFG ontwikkelde een advertentie waarin het probleem van staren aangekaart wordt. Deze advertentie ‘Staren is ook een handicap’ werd geselecteerd voor De Standaard Solidariteitsprijs 2018.

Ook meedoen met de Voorleesbende?

Schrijf je in!

Educatief materiaal nodig ...

... om het thema bespreekbaar te maken op school of in de jeugdbeweging? Bestel het Doe Maar Gewoon-pakket.  

 

Home
Welkom op de S-blog
Welkom!
Kies jouw regio zodat je altijd verhalen te zien krijgt die voor jou relevant zijn.